Verë shqiptare

Vera shqiptare (shqip: Vera Shqiptare) prodhohet në disa rajone në të gjithë Shqipërinë brenda pellgut të Mesdheut. Vendi ka një nga traditat më të vjetra të prodhimit të verës, që daton të paktën 3000 vjet më parë që nga ilirët e Epokës së Bronzit, me traditën e verës/rrushit në gjuhën shqipe të ruajtur që nga periudha më e hershme Proto-Indo-Evropiane (Proto-Indo-Anatoliane). Vera shqiptare i përket kronologjikisht botës së vjetër të vendeve prodhuese të verës. Shqipëria është një vend malor mesdhetar me Detin Mesdhe në perëndim. Vendi përjeton një klimë të dallueshme mesdhetare, që do të thotë se dimrat janë të butë dhe verat zakonisht të nxehta dhe të thata. Klima e favorshme dhe toka pjellore e zonave malore të vendit janë të përshtatshme për vreshtarinë. Shqipëria prodhoi rreth 17,500 ton verë në vitin 2009. Në dekadën e fundit, prodhimi i verës është rritur në mënyrë eksponenciale, duke arritur në vitin 2019 në 23,470 ton. HISTORI Territori që tani është Shqipëria ishte një nga vendet e pakta ku rrushi ekzistonte gjatë Epokës së Akullnajave. Farat më të vjetra të zbuluara në rajon janë midis 4,000 dhe 6,000 vjeçare. Fjala për 'verë' (në gegërisht: venë; toskërisht: verë) është ndër më të vjetrat në shqip, duke u nisur nga shfrytëzimi më i hershëm proto-indo-evropian (proto-indo-anadollak) i rrushit, me ngjashmëri të përcaktuara për 'verë' që gjenden edhe në hititisht, luviane, greke dhe latine. Së bashku me Greqinë fqinje, Shqipëria ka historinë më të gjatë të vazhdueshme të vreshtarisë në Evropë. Brenda Ilirisë ajo ekzistonte qindra vjet para zgjerimit të Perandorisë Romake në Gadishullin Ballkanik. Gjatë periudhës romake, prodhimi i verës u rrit dhe u bë më i organizuar. Dekorimet në shumë sende fetare dhe shtëpiake dëshmojnë për kulturën e prodhimit të verës, si në Butrint. Megjithëse më vonë, në shekullin e 15-të, turqit osmanë mbërritën në Evropën Juglindore. Gjatë asaj periudhe, vreshtat pësuan një rënie dhe gjendeshin kryesisht në rajonet me shumicë të krishterë. Pas Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, vreshtaria fitoi popullaritet të gjerë, por u shkatërrua pothuajse në vitin 1933 nga filoksera. Një rritje e ndjeshme filloi vetëm pas Luftës së Dytë Botërore, në fund të së cilës vera kultivohej ende në vetëm 2,737 hektarë. Rajoni më i rëndësishëm prodhues ishte rreth Durrsit, ku rrushi kultivohej nga ndërmarrjet shtetërore komuniste. Në atë kohë, sipërfaqja kombëtare korrespondonte afërsisht me atë të duhanit, por ishte dukshëm më e ulët se ajo e ullinjve dhe pemëve frutore. Vera e eksportuar konsumohej kryesisht në Gjermani. Eksporti ra vazhdimisht nga 61,000 hektolitra në vitin 1971 në 22,000 hektolitra në vitin 1985. Arsyet duhen kërkuar kryesisht në kushtet e vjetruara të prodhimit dhe materialet teknike të pamjaftueshme që e vështirësonin transportin dhe ulnin cilësinë. Nga ana tjetër, eksporti i rrushit të thatë që transportohej lehtë ishte në rritje të vazhdueshme (deri në 3500 ton në vit), ndërsa eksporti i rrushit të freskët ishte i kufizuar. Varietetet më të zakonshme ishin Merlot, Cabernet Sauvignon, Pinot Noir, Sangiovese dhe Riesling. Vreshtat dhe prodhimi i verës kanë qenë në rritje të vazhdueshme vitet e fundit pas vendosjes së demokracisë dhe kapitalizmit. PRODHIMI tonViti030,00060,00090,000120,000150,000180,000210,000240,0001995200020052010201520202025vreshtaspergolasrrush gjithsejProdhimi i rrushit në Shqipëri (ton)Të dhëna vjetore nga viti 1998 deri në vitin 2025, burimi: Instat.mw-chart-a7850bc7827075c0315f28f867bc0f1ffb1c8174a0a653a0520edbb95a0e7e175aee6 729d8a742516961d47ec393d57d79f6f729cf88a8a97e675573b9b65c6f__zr12171-cls-62026:hover{p ointer-events:asnjë}.mw-chart-a7850bc7827075c0315f28f867bc0f1ffb1c8174a0a653a0520edbb95 a0e7e175aee6729d8a742516961d47ec393d57d79f6f729cf88a8a97e675573b9b65c6f__zr12171-cls-6 2027: rri pezull{kursori:pointer;mbush:rgba(0,0,0,1)}.mw-chart-a7850bc7827075c0315f28f867bc0f1ffb1c8174a0a653a0520edbb95a0e7e175aee6729d8a742516961d47ec393d57d79f6f729cf88a8a97e675 573b9b65c6f__zr12171-cls-62028: rri pezull{kursori: treguesi}.mw-chart-a7850bc7827075c0315f28f867bc0f1ffb1c8174a0a653a0520edbb95a0e7e175aee6729d8a742516961d47ec393d57d79f6f729cf88a8 a97e675573b9b65c6f__zr12171-cls-62029: rri pezull{kursori: treguesi; mbush: rgba(82,130,235,1)}.mw-chart-a7850bc7827075c0315f28f867bc0f1ffb1c8174a0a653a0520edbb95a0e7e175aee6729d8a7425 16961d47ec393d57d79f6f729cf88a8a97e675573b9b65c6f__zr12171-cls-62030: rri pezull{kursori: treguesi; mbush: rgba(255,199,56,1)}.mw-chart-a7850bc7827075c0315f28f867bc0f1ffb1c8174a0a653a0 520edbb95a0e7e175aee6729d8a742516961d47ec393d57d79f6f729cf88a8a97e675573b9b65c6f__zr12171-cls-62031: rri pezull{kursori: treguesi; mbush: rgba(255,132,111,1)}.mw-chart-a7850bc7827075c0 315f28f867bc0f1ffb1c8174a0a653a0520edbb95a0e7e175aee6729d8a742516961d47ec393d57d79f6f729cf88a8a97e675573b9b65c6f__zr12171-cls-62032: rri pezull{kursori:pointer;mbush:rgba(0,0,0,0)} RAJONET E VERËS Shqipëria mund të ndahet në katër rajone të verës, të cilat përcaktohen kryesisht nga lartësia e tyre. Rajonet përfshijnë fushat bregdetare, rajonin kodrinor qendror, rajonin malor lindor dhe rajonin malor. Vreshtat më të larta ndodhen në lartësi prej afërsisht 1,000–1,300 metrash (3,300–4,300 ft) në shpatet e Alpeve Shqiptare në veri dhe Maleve të Pindit në juglindje. Fushat bregdetare (ultësira perëndimore) ngrihen në 300 m/990 ft dhe përfshijnë qytetet e Tiranës, Kavajës, Durrësit, Shkodrës, Lezhës, Lushnjes, Fierit, Vlorës, Pukës dhe Delvinës. Rajoni qendror kodrinor varion ndërmjet 300 dhe 600 m/1,980 ft lartësi dhe përfshin Elbasanin, Krujën, Gramshin, Beratin, Përmetin, Librazhdin dhe Mirditën. Rajoni lindor nënmalor shtrihet midis 600 dhe 800 m dhe rrethon qytetet e Pogradecit, Korçës, Leskovikut dhe Peshkopisë. Hardhitë malore (malore) rriten gjithashtu deri në 1,000 m/3,300 ft lartësi. Tokat në përgjithësi janë silicë argjilore me thellësi dhe ekspozime të ndryshme. VARIETETET INDIGJENE TË RRUSHIT Varietetet kryesore autoktone të rrushit që gjenden në Shqipëri janë: Shesh, Kallmet, Vlosh, Serinë, Pulëz, Ceruja, Mereshnik, Debinë, Kryqëz, Kosinjot, Mjaltëz, Manakuq, Kotekë, Stambolleshë, Tajka, Birvol, Sinanbel, Dhelpërak, etj. LISTA E VERARIVE Veraritë (kantina në shqip) në Shqipëri përfshijnë: Medaur, Kallmeti, Rilindja, Skënderbeu, Çobo, Luani, Bardha, Arbëri, Sara, Alimani, Uka, Lundra, Faba, Vintage, Mani, Sallaku, Constantino Spanchis, Kardinal, Zika, Belbaaj, Nurellari, dinagreat, Vila Shehi, Vila Hadaj, Belba, Enol, Korçë 2000, dhe Kokomani. PREFERENCAT Sipas Nasse dhe Zigori (1968) varietetet më të mira vendase të verërave shqiptare janë Debina (noir dhe blanc), Kallmet, Mereshnik, Mjaltëz, Serinë (rouge dhe blanc), Shesh i Bardhë dhe Vlosh. Rajonet më të mira prodhuese të verës janë Berati, Korça, Tirana, Durrësi dhe qarku midis Lezhës dhe Shkodrës. ——— Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Albanian wine” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Albanian_wine), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Albanian_wine&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi. Foto: Albinfo on basis of Map by PawełS derivative work: Albinfo (talk), CC BY-SA 3.0, nëpërmjet Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Map_of_Albanian_Wine_Varieties.png).