
Skënderbeu
Super Admin 22 tetor 2026
Gjergj Kastrioti (i njohur edhe si Skënderbeu; rreth vitit 1405 - 17 janar 1468) ishte një fisnik dhe udhëheqës ushtarak shqiptar i cili udhëhoqi Lidhjen e Lezhës në Luftërat Osmane-Shqiptare deri në vdekjen e tij. Skënderbeu konsiderohet të jetë një figurë e rëndësishme e historisë mesjetare të Shqipërisë dhe sot është heroi kombëtar i Shqipërisë.
Një anëtar i familjes fisnike Kastrioti, Skënderbeu u dërgua si peng në oborrin osman. Ai u diplomua nga Shkolla Enderun dhe hyri në shërbim të sulltanit osman Murad II (mbretëroi 1421–1451) për njëzet vitet e ardhshme. Ngritja e tij në radhët e larta kulmoi me emërimin e tij si sanxhakbej i Sanxhakut të Dibrës në vitin 1440. Gjatë Betejës së Nishit në vitin 1443, ai i braktisi osmanët dhe u bë sundimtar i Krujës dhe zonave përreth që shtriheshin nga Petrela në Modriç. Në mars të vitit 1444, ai themeloi Lidhjen e Lezhës, me mbështetjen e fisnikërisë vendase, dhe bashkoi principatat shqiptare.
Në vitin 1451, nëpërmjet Traktatit të Gaetës, Skënderbeu njohu de jure sovranitetin e Mbretërisë së Napolit mbi Shqipërinë, duke siguruar një aleancë mbrojtëse, megjithëse ai mbeti një sundimtar de facto i pavarur. Në vitet 1460-1461, ai mbështeti Ferdinandin I të Napolit (mbretëroi 1458-1494) në luftërat e tij dhe udhëhoqi një ekspeditë italiane kundër Gjonit II të Anzhuinëve (mbretëroi 1453-1470). Në vitin 1463, ai u caktua të ishte komandanti kryesor i forcave kryqëzuese të Papa Piut II, por Papa vdiq ndërsa ushtritë ende po mblidheshin dhe kryqëzata më e madhe evropiane nuk u zhvillua kurrë. Së bashku me venedikasit, ai luftoi kundër osmanëve gjatë Luftës së Parë Otomano-Venedikase (1463-1479) deri në vdekjen e tij.
Skënderbeu renditet lart në historinë ushtarake të asaj kohe si kundërshtari më këmbëngulës - dhe gjithmonë fitimtar - i Perandorisë Osmane gjatë kulmit të saj. Heroi qendror popullor i shqiptarëve, Skënderbeu u bë një figurë qendrore në Zgjimin Kombëtar Shqiptar të shekullit të 19-të. Ai nderohet në Shqipërinë moderne dhe përkujtohet me shumë monumente dhe vepra kulturore. Aftësitë ushtarake të Skënderbeut paraqitën një pengesë të madhe për zgjerimin osman dhe shumë në Evropën Perëndimore e konsideronin atë si një model të rezistencës së krishterë kundër osmanëve.
EMRI
Kastriotët, në krahasim me familjet e tjera fisnike shqiptare, deri më tani mungojnë në të dhënat historike ose arkivore deri në shfaqjen e tyre të parë historike në fund të shekullit të 14-të. Figura historike e Konstantin Kastrioti Mazreku dëshmohet në Genealogia diversarum principum familiarum të Giovanni Andrea Angelo dhe Flavio Comneno. Angelo e përmend Kastriotin si Constantinus Castriotus, cognomento Meserechus, Aemathiae & Castoriae Princeps (Constantinus Castriotus, i mbiquajtur Meserechus, Princ i Aemathisë dhe Kastoria-s). Toponimi Castoria është interpretuar si Kastriot, Kastrat në Has, Kastrat në Dibër ose mikrotoponimi "Kostur" pranë fshatit Mazrek në rajonin e Hasit. Në lidhje me emrin e familjes Kastrioti, është shumë e mundshme që emri i njërit prej Kastriotëve ose Kastratëve të ndryshëm që ishin vendbanime të fortifikuara, siç tregon etimologjia e tyre (castrum), të ketë qenë emri i tyre familjar. Kastriotët mund të kenë origjinën nga ky fshat ose ndoshta e kanë fituar atë si pronoia. Angelo përdori nofkën Meserechus në lidhje me Skënderbeun dhe kjo lidhje me të njëjtin emër është prodhuar në burime të tjera dhe riprodhuar në burime të mëvonshme si Historia Byzantina e Du Cange (1680). Këto lidhje nxjerrin në pah se Kastriotët përdornin Mazrekun si një emër që nxirrte në pah përkatësinë e tyre fisnore (farefisni). Emri Mazrek(u), që do të thotë mbarështues kuajsh në shqip, gjendet në të gjitha rajonet shqiptare.
Emri i parë i Skënderbeut ishte Gjergj (George) në shqip. Frang Bardhi në Dictionarium latino-epiroticum (1635) jep dy emra në shqip: Gjeç (Giec) dhe Gjergj (Gierg). Në korrespondencën e tij personale në italisht dhe në shumicën e biografive të prodhuara pas vdekjes së tij në Itali, emri i tij ishte shkruar si Giorgio. Emri i tij në vulën dhe nënshkrimin e tij zyrtar ishte Georgius Castriotus Scanderbego (Latinisht). Korrespondenca e tij me shtetet sllave (Republikën e Raguzës) u shkrua nga shkrues si Ninac Vukosalić. Emri i Skënderbeut në sllavisht regjistrohet për herë të parë në aktin e shitjes së kullës së Shën Gjergjit te babai i tij Gjon Kastrioti në Hilandar të vitit 1426 si Герг dhe shfaqet si Гюрьгь Кастриѡть në korrespondencën e tij të mëvonshme në vitet 1450.
Turqit osmanë i dhanë emrin اسکندر بگ (İskender bey ose İskender beğ), që do të thotë "Zoti Aleksandër" ose "Udhëheqësi Aleksandër". Skënderbeu dhe Skënderbej janë versionet shqipe, ku Skander është forma shqipe e "Aleksandër". I latinizuar në versionin e Barletit si Scanderbegi dhe i përkthyer në anglisht si Skanderbeg ose Scanderbeg, emërtimi i kombinuar supozohet të ketë qenë një krahasim i aftësive ushtarake të Skënderbeut me atë të Aleksandrit të Madh. Ky emër u përdor nga Skënderbeu edhe pas rikthimit të tij në krishterim dhe më vonë u mbajt nga pasardhësit e tij në Itali, të cilët u bënë të njohur si Castriota-Scanderbeg. Skënderbeu gjithmonë nënshkruante veten në latinisht: Dominus Albaniae ("Zoti i Shqipërisë") dhe nuk pretendonte tituj të tjerë përveç këtij në dokumentet që kanë mbijetuar.
JETA E HERSHME
Vendlindja e saktë e Skënderbeut mbetet një temë debati historik. Një nga biografët kryesorë të Skënderbeut, Frashëri, ndër të tjera, ka interpretuar librin e gjenealogjive të Gjon Muzakës, burimet e Raffaele Maffei ("il Volterrano"; 1451–1522) dhe defterin (regjistrimin) osman të vitit 1467, dhe e ka vendosur lindjen e Skënderbeut në fshatin e vogël të Sinës, një nga dy fshatrat në pronësi të gjyshit të tij Pal Kastrioti. Vendosja e Fan Nolit për vitin e lindjes së tij në 1405 tani është kryesisht e dakordësuar, pas mosmarrëveshjeve të mëparshme dhe mungesës së dokumenteve të lindjes për të dhe vëllezërit e motrat e tij.
Babai i tij, Gjon Kastrioti, mbante territor midis Lezhës dhe Prizrenit, që përfshinte Matin, Mirditën dhe Dibrën në Shqipërinë veri-qendrore. Nëna e tij ishte Voisava, origjina e së cilës është e diskutueshme. Një pikëpamje thotë se ajo ishte një princeshë sllave nga rajoni i Pollogut, gjë që është interpretuar si një anëtare e mundshme e familjes serbe Branković ose një familjeje fisnike lokale bullgare, megjithëse nuk ka burime parësore ose arkivore që e lidhin Voisava me familjen Branković. Pikëpamja tjetër është se ajo ishte një anëtare e familjes shqiptare Muzaka, vajza e Domenico Moncino Musachi, një i afërm i familjes Muzaka. Voisava u përmend në një vepër në vitin 1551 nga Andrea Angelo Comneno, ku ai deklaroi: "Nga shtëpia e Muzakës rrjedh Voisava, gruaja e Gjon Kastriotit, Lord i Krujës dhe Kont i Emathias (Matit)".
Skënderbeu kishte tre vëllezër më të mëdhenj: Stanishën, Reposhin dhe Kostandinin, dhe pesë motra: Marën, Jelenën, Anxhelinën, Vlajkën dhe Mamicën.
———
Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Skanderbeg” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Skanderbeg), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Skanderbeg&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi.
Foto: Unknown authorUnknown author, Public domain, nëpërmjet Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Portrait_of_Skanderbeg_(1466).png).