KreuRuajturHyr
1
Njoftime360.al
Blog
Kthehu te blogu

Folklori shqiptar

Super Admin 8 nëntor 2026
Folklori shqiptar është tradita popullore e popullit shqiptar. Traditat shqiptare janë transmetuar gojarisht – përmes sistemeve të kujtesës që kanë mbijetuar të paprekura deri në kohët moderne – brez pas brezi dhe janë ende shumë të gjalla në rajonet malore të Shqipërisë, Kosovës dhe Maqedonisë Veriore perëndimore, si dhe midis arbëreshëve në Itali dhe arvanitasve në Greqi, dhe arbanasve në Kroaci. Festivali më i rëndësishëm artistik i folklorit shqiptar – Festivali Folklorik Kombëtar i Gjirokastrës – zhvillohet çdo pesë vjet në Kalanë e Gjirokastrës në Gjirokastër, në jug të Shqipërisë. KOLEKSION Traditat shqiptare janë transmetuar gojarisht brez pas brezi. Ato janë ruajtur përmes sistemeve tradicionale të kujtesës që kanë mbijetuar të paprekura deri në kohët moderne në Shqipëri, një fenomen që shpjegohet me mungesën e formimit të shtetit midis shqiptarëve dhe paraardhësve të tyre - ilirëve, të cilët ishin në gjendje të ruanin shoqërinë e tyre të organizuar "fisnore". Kjo i dallonte ata nga qytetërime të tilla si Egjipti i Lashtë, Minoanët dhe Mikenët, të cilët iu nënshtruan formimit të shtetit dhe prishën praktikat e tyre tradicionale të kujtesës. Praktikat, besimet, mitet dhe legjendat tradicionale shqiptare janë përshkruar në mënyrë sporadike në burimet e shkruara që nga shekulli i 15-të i erës sonë, por mbledhja sistematike e zakoneve dhe materialeve folklorike shqiptare filloi vetëm në shekullin e 19-të. KOLEKSIONISTËT SHQIPTARË Mitet dhe legjendat shqiptare dëshmohen tashmë në veprat e shkruara në shqip që në shekullin e 15-të; megjithatë, mbledhja sistematike e materialit folklorik shqiptar filloi vetëm në shekullin e 19-të. Një nga mbledhësit e parë shqiptarë nga Italia ishte shkrimtari arbëresh Girolamo De Rada, i cili—i mbushur tashmë me një pasion për prejardhjen e tij shqiptare në gjysmën e parë të shekullit të 19-të—filloi të mbledhë materiale folklorike në moshë të re. Një tjetër botues i rëndësishëm arbëresh i folklorit shqiptar ishte gjuhëtari Demetrio Camarda, i cili përfshiu në veprën e tij të vitit 1866 Appendice al Saggio di grammatologia comparata (Shtojca e Eseut mbi Gramatikën Krahasuese) shembuj proze, dhe në veçanti, këngë popullore arbëreshe nga Siçilia dhe Kalabria, Shqipëria e mirëfilltë dhe vendbanimet shqiptare në Greqi. De Rada dhe Camarda ishin dy nismëtarët kryesorë të lëvizjes kulturore kombëtare shqiptare në Itali. Në Greqi, shkrimtari arvanit Anastas Kullurioti botoi materiale folklorike shqiptare në veprën e tij të vitit 1882 Albanikon alfavêtarion / Avabatar arbëror (Libri i Drejtshkrimit Shqip). Rilindja Kombëtare Shqiptare (Rilindja) i dha shkas koleksioneve të materialeve folklorike në Shqipëri në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të. Një nga mbledhësit e hershëm shqiptarë të folklorit shqiptar nga Shqipëria ishte Zef Jubani. Nga viti 1848 ai shërbeu si përkthyes i konsullit francez në Shkodër, Louis Hyacinthe Hécquard, i cili ishte shumë i interesuar për folklorin e Shqipërisë së Veriut dhe vendosi të përgatiste një libër mbi të. Ata udhëtuan nëpër malet veriore të Shqipërisë dhe regjistruan materiale folklorike të cilat u botuan në përkthim frëngjisht në veprën pioniere të Hécquard-it të vitit 1858, Histoire et description de la Haute Albanie ou Guégarie (Historia dhe Përshkrimi i Shqipërisë së Epërme ose Gegarisë). Përmbledhja e parë e folklorit të Jubanit - tekstet origjinale shqipe të këngëve popullore të botuara nga Hécquard - u humb në përmbytjen që shkatërroi qytetin e Shkodrës më 13 janar 1866. Jubani botoi në vitin 1871 veprën e tij Raccolta di canti popolari e rapsodie di poemi albanesi (Përmbledhja e Këngëve Popullore dhe Rapsodive Shqiptare) - përmbledhja e parë e këngëve popullore gege dhe vepra e parë folklorike e botuar nga një shqiptar që jetonte në Shqipëri. Një tjetër koleksionist i rëndësishëm i folklorit shqiptar ishte Thimi Mitko, një përfaqësues i shquar i komunitetit shqiptar në Egjipt. Ai filloi të interesohej në vitin 1859 dhe filloi të regjistronte materiale folklorike shqiptare që nga viti 1866, duke siguruar gjithashtu këngë popullore, gjëegjëza dhe përralla për koleksionin e Demetrio Camarda-s. Koleksioni i Mitkos - duke përfshirë 505 këngë popullore dhe 39 përralla dhe thënie popullore, kryesisht nga Shqipëria jugore - u përfundua në vitin 1874 dhe u botua në revistën greko-shqiptare të vitit 1878 Alvaniki melissa / Belietta Sskiypetare (Bleta Shqiptare). Ky përmbledhje ishte një moment historik i letërsisë popullore shqipe, duke qenë përmbledhja e parë e materialit shqip me cilësi shkencore. Në të vërtetë, Mitko përpiloi dhe klasifikoi materialin sipas zhanreve, duke përfshirë seksione mbi përrallat, fabulat, anekdotat, këngët për fëmijë, këngët e festave sezonale, këngët e dashurisë, këngët e dasmave, këngët e funeralit, këngët epike dhe historike. Ai e përpiloi koleksionin e tij me Spiro Risto Dine, i cili emigroi në Egjipt në vitin 1866. Vetë Dino botoi Valët e Detit, i cili, në kohën e botimit të tij në vitin 1908, ishte libri më i gjatë i shtypur në gjuhën shqipe. Pjesa e dytë e koleksionit të Dines iu kushtua letërsisë popullore, duke përfshirë këngë dashurie, këngë dasme, këngë funerale, vargje satirike, vargje fetare dhe didaktike, përralla popullore, aforizma, rima, besime popullore dhe mitologji. Folkloristi i parë shqiptar që mblodhi traditën gojore në një mënyrë më sistematike për qëllime shkencore ishte prifti dhe studiuesi françeskan Shtjefën Gjeçovi. Dy priftërinj të tjerë françeskanë, Bernardin Palaj dhe Donat Kurti, së bashku me Gjeçovin, mblodhën këngë popullore gjatë udhëtimeve të tyre nëpër malet veriore të Shqipërisë dhe shkruan artikuj mbi folklorin dhe zakonet fisnore të gegërisë. Palaj dhe Kurti botuan në vitin 1937 - në 25-vjetorin e pavarësisë së Shqipërisë - përmbledhjen më të rëndësishme të poezisë epike shqiptare, Kângë kreshnikësh dhe legjenda (Këngët e Luftëtarëve të Kufirit dhe Legjendat), në serinë e quajtur Visaret e Kombit (Thesaret e Kombit). Që nga gjysma e dytë e shekullit të 20-të, Akademia e Studimeve Albanologjike e Tiranës dhe Instituti Albanologjik i Prishtinës kanë bërë shumë kërkime. Studiuesit shqiptarë kanë botuar përmbledhje të shumta të traditës gojore shqipe, por vetëm një pjesë e vogël e këtij materiali është përkthyer në gjuhë të tjera. Një kontribut të konsiderueshëm në këtë drejtim ka dhënë albanologu Robert Elsie. KOLEKSIONISTË TË HUAJ Studiuesit e huaj i dhanë Evropës për herë të parë folklorin shqiptar në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të, dhe kështu vunë fillimin e studimit shkencor të traditës gojore shqiptare. Këngët dhe përrallat popullore shqiptare u regjistruan nga konsulli austriak në Janinë, Johann Georg von Hahn, i cili udhëtoi nëpër Shqipëri dhe Ballkan në mesin e shekullit të 19-të dhe në vitin 1854 botoi Albanesische Studien (Studime Shqiptare). Mjeku gjerman Karl H. Reinhold mblodhi materiale folklorike shqiptare nga marinarët shqiptarë ndërsa shërbente si mjek në marinën greke dhe në vitin 1855 botoi Noctes Pelasgicae (Netët Pellazgjike). Folkloristi Giuseppe Pitrè botoi në vitin 1875 një përzgjedhje me përralla popullore shqiptare nga Siçilia në Fiabe, novelle e racconti popolari siciliani (Fabula, Tregime të Shkurtra dhe Përralla Popullore siciliane). ——— Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Albanian folklore” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Albanian_folklore), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Albanian_folklore&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi.
Njoftime360.al

Platforma me e madhe per prona ne Shqiperi. Gjej shtepin e endrrave me agjente te verifikuar.

Download on the

App Store

GET IT ON

Google Play

Linke te shpejta

  • Prona per Shitje
  • Prona me Qira
  • Apartamente
  • Vila
  • Toka
  • Cmimet e References

Burime

  • Blog
  • Ndrysho PDF falas
  • FAQ
  • Na Kontaktoni
  • Regjistrohu si Agjent

Kontakt

  • Tirane, Shqiperi
  • info@njoftime360.al
  • +355 69 000 0000

© 2026 Njoftime360.al. Te gjitha te drejtat e rezervuara.

Powered by eleisoft.com