Kthehu te blogu

Diaspora shqiptare

Super Admin 14 tetor 2026
Diaspora shqiptare (shqip: Mërgata Shqiptare ose Diaspora Shqiptare) është populli etnik shqiptar dhe pasardhësit e tyre që jetojnë jashtë Shqipërisë, Kosovës, Malit të Zi juglindor, Maqedonisë Veriore perëndimore, Serbisë juglindore, Greqisë veriperëndimore dhe Italisë jugore. Komunitetet më të mëdha të diasporës shqiptare gjenden veçanërisht në Itali, Argjentinë, Greqi, Rumani, Kroaci, Turqi, Skandinavi, Gjermani, Zvicër dhe Shtetet e Bashkuara. Komunitete të tjera të rëndësishme dhe në rritje ndodhen në Australi, Brazil, Kanada, Francë, Belgjikë, Zelandën e Re dhe Mbretërinë e Bashkuar. Diaspora shqiptare është e madhe dhe vazhdon të rritet, me shqiptarët tani të pranishëm në numër të konsiderueshëm në shumë vende. Fenomeni i migrimit nga Shqipëria është regjistruar që nga Mesjeta e hershme, kur shumë shqiptarë emigruan në Italinë jugore dhe Greqi për t'i shpëtuar vështirësive të ndryshme socio-politike dhe pushtimit osman. Diaspora moderne shqiptare është formuar kryesisht që nga viti 1991, pas rënies së komunizmit në Shqipëri. Mbi 800,000 shqiptarë janë larguar nga vendi, kryesisht duke u vendosur në Greqi dhe Itali, qoftë përgjithmonë ose si fuqi punëtore e përkohshme. Lidhur me diasporën e shqiptarëve të Kosovës, më shumë se një milion shqiptarë janë larguar përgjithmonë nga Kosova që nga fundi i viteve 1980, duke përjashtuar ata që ikën nga Lufta e Kosovës, të cilët më pas janë kthyer. Për më tepër, destinacione të rëndësishme për emigrantët e shqiptarëve nga Kosova kanë qenë kryesisht Zvicra, Austria, Gjermania dhe vendet nordike. Diaspora shqiptare përbën një nga diasporat më të mëdha bashkëkohore të Evropës, me emigrim në rritje të vazhdueshme. Ata me prejardhje shqiptare mund të zgjedhin të vetëidentifikohen si shqiptarë, të përvetësojnë identitete hibride ose të zgjedhin të mos identifikohen me prejardhjen e tyre shqiptare. Shumë shqiptarë bashkëkohorë që i përkasin diasporës zgjedhin të deklarojnë etninë e tyre si kombësi, siç shihet në nën-raportimin e regjistrimit të popullsisë për shqiptarët etnikë kryesisht në Amerikën e Veriut, Amerikën e Jugut dhe Oqeani. Për shkak se diaspora shqiptare është e madhe, e vjetër dhe komplekse, shumë shqiptarë jashtë vendit janë martuar me persona të tjerë, janë asimiluar ose kanë formuar identitete dhe komunitete transnacionale. Këto arsye, ndër të tjera, shërbejnë si pengesa për identifikimin e shkallës së vërtetë të diasporës dhe totalit të popullsisë shqiptare. HISTORI Në Shqipëri, emigrimi daton që nga shekulli i 15-të, kur shumë shqiptarë emigruan në Kalabri në Italinë Jugore dhe Greqi pas disfatës së vendit nga forcat osmane. Destinacione të tjera të njohura ishin Turqia, Bullgaria dhe më vonë Shtetet e Bashkuara dhe Amerika e Jugut. Pas marrjes së pushtetit nga komunistët pas Luftës së Dytë Botërore, emigrimi u ndalua me ligj dhe shkeljet u ndëshkuan rëndë. Në të njëjtën kohë, shkalla e lindshmërisë te shqiptarët si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë ishte ndër më të lartat në Evropë (shih Demografia e Shqipërisë dhe e Kosovës), dhe ekonomitë ishin ndër më të dobëtat (sidomos nën regjimin e Hoxhës), duke çuar në një popullsi të madhe të re në të dy rajonet dhe rrjedhimisht në një kërkesë të madhe për emigracion pasi kufijtë u hapën në vitet 1990. Dy valë të mëdha emigrimi në vitet 1990 ishin: Popullsia shqiptare në Turqi u krijua në tre valë të mëdha emigrimi në periudha të ndryshme kohore. E para ishte dëbimi i shqiptarëve nga Kosova në vitin 1910, kur 120,000 mijë shqiptarë u dëbuan në Turqi nga autoritetet serbe. E dyta ishte në vitet 1926-1938, kur rreth 400,000 emigruan në Turqi. E fundit ishte pas Luftës së Dytë Botërore, në vitet 1953-1966, kur gati 400,000 u detyruan të emigronin në Turqi nga Kosova. Vala pas vitit 1990 pas rënies së komunizmit në Shqipëri në formën e vjedhjeve me thyerje në ambasadat e huaja dhe nisjeve me anije, veçanërisht për në Itali. Vala pas vitit 1997 pas trazirave të vitit 1997 në Shqipëri dhe Luftës së Kosovës (1998–99). Preferenca për Italinë, Greqinë dhe vendet e Evropës Perëndimore gjatë valëve të para të emigracionit i ka lënë vendin Kanadasë dhe Shteteve të Bashkuara për shkak të ligjeve më të rrepta evropiane të imigracionit. Shkalla e emigrimit është ulur gradualisht gjatë fundit të viteve 2000, me një rritje të menjëhershme në vitet 2014-15. NDIKIMI Gatishmëria e shqiptarëve për të emigruar ka pasur një ndikim kulturor i cili nuk ka ndikuar në ndjenjën e tyre të identitetit kombëtar. Midis shqiptarëve etnikë në Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni të Veriut dhe Greqi, emrat shqiptarë dhe të vjetër turq janë ende mjaft të zakonshëm. Në vetë Shqipërinë, emrat fetarë nuk lejoheshin gjatë komunizmit dhe mezi jepeshin që nga rënia e diktaturës komuniste dhe hapja e kufijve. Në vend të kësaj, emrat italianë, anglezë ose të krishterë u bënë mjaft të zakonshëm. Shumë emigrantë shqiptarë gjithashtu konvertohen nga Islami në të Krishterë. Në Shqipëri, vlerësohet gjithashtu se remitancat e emigrantëve përbëjnë 18% të PBB-së ose 530 milionë dollarë në vit, megjithëse kanë rënë në fund të viteve 2000. Ata që janë kthyer kanë hapur mikro-ndërmarrje, ndërsa afërsia e Greqisë dhe Italisë me Shqipërinë, ku ndodhen më shumë se gjysma e emigrantëve, ka kontribuar në lëvizshmërinë e vazhdueshme të fuqisë punëtore. Kohët e fundit, gjatë krizës financiare greke, shumë emigrantë shqiptarë janë kthyer ose përkohësisht ose përgjithmonë në Shqipëri. Emigrimi masiv i viteve 1990 deri në fillim të viteve 2000 ka rezultuar në një ikje masive të trurit nga Shqipëria. Në periudhën 1990-2003, rreth 45% e akademikëve të Shqipërisë emigruan, ashtu si edhe më shumë se 65% e studiuesve që morën doktoraturë në Perëndim në periudhën 1980-1990. Në vitin 2006, një program "kthimi i trurit" i përpiluar nga autoritetet shqiptare dhe UNDP-ja u vu në veprim për të inkurajuar diasporën e kualifikuar për të kontribuar në zhvillimin e vendit, megjithëse suksesi i tij mbetet për t'u parë. Më 26 nëntor 2019, një tërmet goditi Shqipërinë. Në të gjithë botën, diaspora shqiptare (nga Shqipëria dhe pjesë të tjera të Ballkanit) shprehu solidaritetin e saj dhe organizoi mbledhje fondesh të shumta për të dërguar para në Shqipëri dhe për të ndihmuar njerëzit e prekur nga tërmeti, duke mbledhur miliona. Yjet e muzikës pop me prejardhje shqiptare gjithashtu u bënë thirrje fansave për mbështetje dhe donacione për përpjekjet e ndihmës. Anëtarët e diasporës shqiptare krijuan platformën e parë IPTV në SHBA dhe më vonë në Evropë, e projektuar për t'u ofruar përmbajtje video kombëtare shqiptarëve që jetojnë në SHBA dhe vende të tjera. BULLGARIA Në vitin 1636, Mandrica, një fshat tipik në Bullgari, u themelua nga qumështorë ortodoksë shqiptarë të besimit lindor, të cilët furnizonin ushtrinë osmane. Atyre u lejohej të mblidhnin një copë tokë dhe u liruan nga taksat. Në regjistrimin e vitit 2001 të Bullgarisë, u vlerësua se në vend jetonin 278 shqiptarë. GREQI Pas rënies së komunizmit në të gjithë Evropën Lindore në fund të viteve 1980 dhe fillim të viteve 1990, një numër i madh refugjatësh ekonomikë dhe emigrantësh nga vendet fqinje të Greqisë, Shqipëria, Bullgaria, Maqedonia e Veriut, Rumania, si dhe nga vende më të largëta si Rusia, Ukraina, Armenia dhe Gjeorgjia, mbërritën në Greqi, kryesisht si emigrantë të paligjshëm, për të kërkuar punësim. Shumica dërrmuese e shqiptarëve në Greqi vlerësohet të jetë midis 65-70% e numrit të përgjithshëm të emigrantëve në vend. Sipas regjistrimit të vitit 2001, në Greqi ka 443,550 mbajtës të shtetësisë shqiptare, me totalin e emigrantëve shqiptarë në Greqi që numëron mbi 650,000. ——— Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Albanian diaspora” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Albanian_diaspora), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Albanian_diaspora&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi.