Bujqësia në Shqipëri

Bujqësia në Shqipëri është ende një sektor i rëndësishëm i ekonomisë së vendit, i cili kontribuon në 22.5% të PBB-së së vendit. Sektori i bujqësisë punëson 40-45% të fuqisë punëtore. Vendi shtrihet në 28,748 kilometra katrorë (11,100 milje katrorë) nga të cilat 24% është tokë bujqësore, 36% tokë pyjore, 15% kullota dhe livadhe dhe 25% zona urbane duke përfshirë liqene, kanale ujore, tokë shkëmbore dhe malore të papërdorura. Mund të ndahet në tre zona kryesore, siç janë zona e ulët përgjatë vijës bregdetare të vendit, zona kodrinore në ultësirë ​​dhe zona malore. Vendi përfshin fushat bregdetare në perëndim deri në Alpet Shqiptare në veri, Malet e Sharrit në verilindje, Malet e Skënderbeut në qendër, Malet e Korabit në lindje, Malet e Pindit në juglindje dhe Malet Ceraunian në jugperëndim përgjatë Rivierës Shqiptare. Deti Mesdhe, i cili përfshin Detin Adriatik dhe Jon, përbën të gjithë kufirin perëndimor të Shqipërisë. Vendi përjeton një klimë kryesisht mesdhetare me ndikime kontinentale. Kjo do të thotë se klima karakterizohet nga dimra të butë dhe vera të nxehta e të thata. Zonat më të ngrohta të vendit janë përgjatë perëndimit, ku klima ndikohet thellësisht nga deti. Pjesët më të ftohta të vendit janë në veri dhe lindje, ku mbizotëron klima pyjore me dëborë. Në vitin 1990, produktet bujqësore vendase përbënin 63% të shpenzimeve familjare dhe 25% të eksporteve. Si pjesë e procesit të para-anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian, fermerët po ndihmohen përmes fondeve IPA për të përmirësuar standardet bujqësore të Shqipërisë. Sipas Ministrisë së Bujqësisë, eksportet e perimeve dhe frutave janë dyfishuar gjatë muajve të parë të vitit 2017. Megjithatë, eksportet e peshkut, produkteve të detit dhe produkteve të detit janë rritur gjithashtu me 35 përqind. Një nga vendet më të hershme bujqësore në Evropë është gjetur në Shqipërinë Juglindore. AKUAKULTURË Si Deti Adriatik ashtu edhe ai Jon brenda Detit Mesdhe janë një burim i peshkimit në ujëra të kripura, ndërsa peshkimi në ujëra të ëmbla ndodh në Liqenin e Butrintit, Liqenin e Shkodrës, Liqenin e Ohrit, Liqenin e Prespës, si dhe në Lagunën e Karavastasë, Lagunën e Nartës dhe Lagunën e Patosit. Bregdeti i vendit vlerësohet të jetë 381 kilometra (237 milje) i gjatë. Disponueshmëria e madhe e ujit në vend i jep industrisë së peshkimit të pazhvilluar potencial të madh për t'u bërë një pjesë e madhe e ekonomisë lokale. Megjithëse industria e peshkimit është ende në një proces tranzicioni pavarësisht kapaciteteve të rëndësishme të zhvillimit dhe përpunimit të trashëguara nga e kaluara. Kultivimi i gjerë i peshkut detar është praktikuar në vend në vitet 1950. Industria e peshkut detar me pendë është një sektor i kultivimit të kafazeve detare në bregdet dhe në det të hapur. Troftat zhvillohen kryesisht në juglindje, jugperëndim dhe veri, ndërsa karpat gjenden kryesisht në qendër dhe veri. Kultura e peshkut detar me pendë dominohet nga specie që përfshijnë troftën ylber, levrekun evropian, kocën kokëbardhë, krapin e zakonshëm, krapin e argjendtë, krapin kokëmadh, krapin e barit dhe troftën e Ohrit. Midhjet janë të përhapura në të gjithë jugun e vendit dhe kultivohen veçanërisht në Liqenin e Butrintit përgjatë afërsisë me Detin Jon. Në vitin 1980, u ndërtuan pothuajse 80 impiante për kultivimin e midhjeve me një prodhim mesatar prej rreth 2,000 tonësh në vit, ndërsa në vitin 1989 u rrit në 5,000 ton në vit. Megjithëse në Shëngjin vepron edhe një impiant më i vogël prej rreth 100 hektarësh. Pas përfundimit të komunizmit dhe shpërthimit të kolerës në vitin 1990, prodhimi ra ndjeshëm dhe u rihap përsëri në vitin 2000. Kultivimi i karkalecave filloi rreth fundit të komunizmit në Shqipëri. I vetmi objekt i gjerë i kultivimit të karkalecave në vend ndodhet në Lagunën e Nartës, nga ku lumi Vjosa derdhet në Detin Adriatik. Brenda Parkut Detar Karaburun-Sazan, janë regjistruar 50 lloje krustacesh, gjë që tregon se rajoni është një vend potencial për kultivim. VRESHTARIA Shqipëria është prodhuesi i 42-të më i madh i verës në botë. Vendi ka një nga historitë më të gjata të vreshtarisë në Evropë dhe kronologjikisht i përket botës së vjetër të vendeve prodhuese të verës. Rajonet më të rëndësishme të verës së vendit ndodhen në qendër, por edhe në zonat malore në veri, lindje dhe jug. Pas përfundimit të komunizmit në shekullin e 20-të, zhvillimi dhe fati i industrisë së verës në Shqipëri u ndikuan thellësisht nga ndikimet ekonomike të vendit. Në vitin 1912, fitoi popullaritet të gjerë në mesin e popullsisë vendase, por u shkatërrua pothuajse në vitin 1933 nga filoksera. Një rritje e ndjeshme filloi vetëm pas Luftës së Dytë Botërore, në fund të së cilës vera kultivohej ende në vetëm 2,737 hektarë (27.37 km2). Rajoni më prodhues i verës ishte Qarku i Durrsit, ku rrushi kultivohej në ndërmarrjet shtetërore komuniste. Në atë kohë, sipërfaqja e sipërfaqes në të gjithë vendin korrespondonte afërsisht me atë të duhanit, por ishte dukshëm më e ulët se ajo e ullinjve dhe pemëve frutore. Vera e eksportuar konsumohej kryesisht në Evropën Perëndimore, si në Gjermani. Për më tepër, eksportet e verës ranë vazhdimisht nga 61,000 hektolitra në vitin 1971 në 22,000 hektolitra në vitin 1985. Arsyet duhen kërkuar kryesisht në kushtet e vjetruara të prodhimit dhe materialet teknike të pamjaftueshme që e vështirësuan transportin dhe ulën cilësinë. Nga ana tjetër, eksporti i grurit të lehtë të transportueshëm ishte në rritje të vazhdueshme (deri në 3500 ton në vit), ndërsa eksporti i rrushit të freskët ishte i kufizuar. PRODHIMI Produktet kryesore bujqësore në vend janë duhani, fiqtë, ullinjtë, gruri, misri, patatet, perimet, frutat, panxhari i sheqerit, rrushi, mishi, mjalti, produktet e qumështit dhe bimët medicinale dhe aromatike. Eksportet e bimëve medicinale dhe aromatike në vitin 2020 arritën në total 14,000 ton me vlerë 59 milionë dollarë amerikanë. Kultivimi i hithrave, aguliçes, livandos, sherbelës dhe bimëve të tjera bimore punëson rreth 100,000 shqiptarë. Bujqësia përbën 18.9% të PBB-së dhe një pjesë të madhe të eksporteve. Megjithatë, ajo është e kufizuar kryesisht në operacione të vogla familjare dhe bujqësi për mbijetesë për shkak të mungesës së pajisjeve moderne, të drejtave të paqarta të pronësisë dhe mbizotërimit të parcelave të vogla dhe joefikase të tokës. Fragmentimi i tokës pas vitit 1990, pronësia e pasigurt e tokës, mungesa e regjistrave shtetërorë dhe kreditimit bankar, si dhe TVSH-ja e lartë janë të gjitha pengesa për një industri moderne bujqësore. Ekziston gjithashtu një shqetësim se produktet bujqësore me origjinë nga Shqipëria po vulosen si 'Produkt i Turqisë' për tregun ndërkombëtar. Shumë nga pyjet historike të Shqipërisë u shkatërruan nga industria joefikase e drurit dhe nga hapësira e madhe e tokës bujqësore në vitet 1990. Sot, pyjet mbulojnë rreth një të tretën e sipërfaqes tokësore të Shqipërisë dhe, për shkak të një marrëveshjeje me Italinë dhe Bankën Botërore, po bëhet një sasi e madhe ripyllëzimi. ——— Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Agriculture in Albania” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Agriculture_in_Albania), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Agriculture_in_Albania&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi. Foto: Original uploader was Albanau at sv.wikipedia, CC BY-SA 3.0, nëpërmjet Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Albaniens_kust.jpg).