
Biodiversiteti i Shqipërisë
Super Admin 17 nëntor 2026
Për një vend të vogël, Shqipëria karakterizohet nga një pasuri e konsiderueshme e ekosistemeve dhe habitateve tokësore dhe detare me specie të ndryshme florale, faunore dhe kërpudhore, të përcaktuara në një sipërfaqe prej 28,748 kilometrash katrorë. Pjesa më e madhe e vendit ka kryesisht karakter mesdhetar, duke përfshirë qendrën dhe jugun e vendit, ndërsa afiniteti alpin është më i dukshëm në verilindje.
Përveç diversitetit të topografisë dhe klimës, afërsia e drejtpërdrejtë e Shqipërisë me Detin Mesdhe dhe vendndodhja e rëndësishme brenda kontinentit evropian kanë krijuar kushte të favorshme për shfaqjen e një game të gjerë florash, faunash dhe kërpudhash me një cilësi të jashtëzakonshme, gjë që e ka bërë vendin të njihet si një pikë e nxehtë e rëndësishme e biodiversitetit në kontinent. Numri i specieve të faunës të kërcënuara globalisht në Shqipëri është i lartë me një pjesë integrale të më shumë se 181 specieve, duke u renditur e shtata në pellgun e Mesdheut.
Shqipëria është kryesisht malore dhe kodrinore me ndryshim të shpejtë të peizazhit nga detar në alpin brenda një distance të shkurtër. Vetëm një e treta e vendit përbëhet nga ultësira që shtrihen në të gjithë perëndimin e vendit përballë Detit Mesdhe me një gjatësi bregdetare prej rreth 476 km (296 mi). Si pasojë, zinxhirët malorë përshkojnë gjatësinë e vendit nga veriu në jug, duke përfshirë Alpet Shqiptare në veri, Malet e Sharrit në verilindje, Malet e Skënderbeut në qendër, Malet e Korabit në lindje, Malet e Pindit në juglindje dhe Malet Ceraunian në jugperëndim që shtrihen përgjatë Rivierës Shqiptare.
Rrjeti hidrografik i Shqipërisë përbëhet nga liqene, lumenj, ligatina, dete dhe ujëra nëntokësore. Ekzistojnë rreth 250 liqene me origjina të ndryshme, duke përfshirë liqene tektonike, akullnajore dhe lumore. Ndër më të rëndësishmit është liqeni i Shkodrës, liqeni më i madh në Evropën Jugore, i ndjekur nga Ohri, i cili konsiderohet si një nga liqenet më të lashta në botë. Lumenjtë gjithashtu kanë një efekt të vlefshëm në biodiversitetin bregdetar lokal (ose jetën e egër). Ka 152 lumenj në vend, më të spikaturit midis tyre Drini, Vjosa, Shkumbini, Mati, Ishëmi dhe Osumi. Bregdetet përgjatë Detit Mesdhe janë shtëpia e lagunave të ndryshme, duke përfshirë Karavastanë dhe Nartën.
Zonat e mbrojtura i përkasin instrumenteve më thelbësore të ruajtjes së natyrës. Në Shqipëri janë përcaktuar 799 lloje zonash të mbrojtura, që shtrihen në 5.216,96 kilometra katrorë. Midis tyre janë 14 parqe kombëtare, 1 park detar, 4 zona Ramsar, 3 vende të Trashëgimisë Botërore, 45 zona të rëndësishme bimore, 16 zona të rëndësishme për shpendët dhe 786 zona të mbrojtura të kategorive të ndryshme.
EKORAJONET
Vendi i Shqipërisë është pjesë e Mbretërisë Boreal dhe shtrihet konkretisht brenda provincës ilire të Rajonit Circumboreal. Territori i saj mund të ndahet konvencionalisht në katër ekorajone tokësore të mbretërisë Palearktike. Pyjet gjetherënëse ilire shtrihen përgjatë bregdetit të Adriatikut dhe Jonit në perëndim përgjatë pellgut të Mesdheut, ndërsa pyjet e përziera të Maleve të Pindit ndodhen në Vargmalet Lindore dhe Juglindore në lindje. Pyjet e përziera të Maleve Dinarike mbulojnë pjesën më të madhe të Alpeve Shqiptare në veri, ndërsa pyjet e përziera të Ballkanit shtrihen përgjatë skajit lindor të vargmalit.
PYJET
Pyjet janë ekosistemi tokësor më i përhapur në Shqipëri. Ato përfaqësojnë një komponent thelbësor funksional dhe estetik në 36% të peizazheve në vend. Pyjet e Shqipërisë veriore janë të ngjashme me ato të Evropës Kontinentale, në të kundërt, pyjet e Shqipërisë jugore kanë ngjashmëri me ato të Pellgut Mesdhetar.
Pyjet mund të marrin shumë forma, varësisht nga gjerësia gjeografike, toka, reshjet dhe temperaturat mbizotëruese. Në Shqipëri, mbulesa pyjore është rreth 29% e sipërfaqes totale të tokës, ekuivalente me 788,900 hektarë (ha) pyll në vitin 2020, nga 788,800 hektarë (ha) në vitin 1990. Nga pylli që rigjenerohet natyrshëm, 11% u raportua të ishte pyll primar (i përbërë nga specie pemësh vendase pa shenja të dukshme të aktivitetit njerëzor) dhe rreth 0% e sipërfaqes pyjore u gjet brenda zonave të mbrojtura. Për vitin 2015, 97% e sipërfaqes pyjore u raportua të ishte nën pronësi publike, 3% në pronësi private dhe 0% me pronësi të listuar si tjetër ose të panjohur.
Përqendrimi i pemëve gjetherënëse dominon në pyjet e vendit, duke filluar nga pothuajse 56.8% ose 6,093 kilometra katrorë të territorit të pyllëzuar. Lisi përfaqëson një burim të rëndësishëm natyror pyjor në Shqipëri me 32.1%, i ndjekur nga ahu me 18.4%. Në Shqipëri gjenden 12 lloje lisi të shpërndara në të gjithë territorin e vendit nga veriu në jug dhe nga lindja në perëndim.
Pyjet halore mbulojnë 1,756 kilometra katrorë, që përbën 16.4% të sipërfaqes totale të pyllëzuar të vendit. Megjithëse pisha e zezë dominon dhe është ndër speciet më të rëndësishme të pemëve në vend, duke zënë një sipërfaqe prej afërsisht 10.2%. Ajo gjendet kryesisht në vargmalin qendror, por është e shpërndarë edhe në vargmalet veriore dhe jugore. Bredhi i argjendtë përbën 1.4% të konifereve me 152 kilometra katrorë, që gjendet zakonisht në shpatet dhe luginat e maleve dhe përgjatë brigjeve të detit Adriatik dhe Jon në perëndim.
LIGATINAT
Shqipëria zotëron një pasuri të madhe ekosistemesh ligatinore që mbështesin habitate të larmishme dhe unike. Këto ligatina përmbajnë përkatësisht mallra dhe shërbime të shumta ekologjike, por janë nën një ngarkesë të rëndësishme për shkak të urbanizimit dhe industrializimit të shpejtë. Këneta, kallamishte dhe liqene gjenden në të gjitha rajonet, së bashku me lumenjtë dhe deltat, ndërsa ligatinat shpërndahen nga zona e lartë malore e brendshme në juglindje deri në vijën bregdetare në perëndim.
Rajonet më të pasura me ligatina janë më veçanërisht në fushën bregdetare përgjatë gjithë kufirit perëndimor të Shqipërisë, i cili formohet nga detet Adriatik dhe Jon. Kompleksi ligatinor i Butrintit, Karavastasë dhe Nartës përfaqëson një nga zonat ligatinore bregdetare më të rëndësishme të Shqipërisë. Lagunat ndahen nga deti nga vija mjaft të ngushta ranore, të cilat ndryshojnë vazhdimisht në madhësi dhe formë. Laguna të tjera të rëndësishme përfshijnë Lagunën e Patokut, Lagunën e Kune-Vain, Lagunën e Vilunit dhe shumë të tjera.
Shqipëria është shtëpia e disa prej liqeneve më të rëndësishme në Evropën Jugore. Katër liqene janë të ndara me vendet fqinje, për shembull Liqeni i Shkodrës me Malin e Zi, Liqeni i Ohrit me Maqedoninë e Veriut, Liqeni i Prespës së Vogël me Greqinë dhe Liqeni i Prespës me Maqedoninë e Veriut dhe Greqinë. Megjithatë, të gjithë ata kanë rëndësi ndërkombëtare, jo më pak për limnologjinë dhe biodiversitetin. Për më tepër, Liqeni i Shkodrës dhe Liqeni i Prespës janë njohur si ligatina me rëndësi ndërkombëtare me përcaktim zyrtar sipas Konventës Ramsar.
———
Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Biodiversity of Albania” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Biodiversity_of_Albania), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Biodiversity_of_Albania&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi.
Foto: Pudelek, CC BY-SA 3.0, nëpërmjet Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gjipe_beach,_Albania.JPG).