Banka e Shqipërisë

Banka e Shqipërisë (shqip: Banka e Shqipërisë) është banka qendrore e Shqipërisë, që emeton lekun shqiptar. Ajo ka selinë në Tiranë, me pesë degë në Shkodër, Elbasan, Gjirokastër, Korçë dhe Lushnjë dhe një Qendër Kërkimore dhe Trajnuese në Berat. Banka u themelua në vitin 1925 në Romë si Banka Kombëtare e Shqipërisë (shqip: Banka Kombëtare e Shqipnis, italisht: Banca Nazionale d'Albania, akronimi shqip BKS ose BKSH), e zëvendësuar në vitin 1945 nga Banka Shtetërore Shqiptare me seli në Tiranë (shqip: Banka e Shtetit Shqiptar, BSS ose BSHSH), përpara se të merrte emrin e saj aktual në vitin 1992. SFONDI Në vitet e para pas shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë më 28 dhjetor 1912, vendit të ri i mungonte një bankë qendrore dhe disa përpjekje për të krijuar një të tillë dështuan. Nën udhëheqjen e Ismail Qemalit, më 4 tetor 1913 u krijua "Banka Kombëtare e Shqipërisë" e parë, struktura e së cilës dominohej nga banka të huaja, si austriake Wiener Bankverein dhe Banca Commerciale Italiana. Reagimi kundër këtij dominimi të huaj shkaktoi një revoltë në mesin e majit 1914 kundër regjimit të udhëhequr nominalisht nga Wilhelm von Wied dhe praktikisht nga njeriu i fortë Essad Toptani. Ndërmarrja bankare u ndërpre vetëm pas disa muajsh. Kaosi monetar pasoi gjatë Luftës së Parë Botërore, kur Shqipëria u pushtua nga fuqi të ndryshme të huaja. Në fillim të viteve 1920, valuta e huaj u përdor për të gjitha transaksionet, duke krijuar mosfunksionim të konsiderueshëm. Në vitin 1923, bashkive shqiptare iu lejua të lëshonin kartëmonedhat e tyre. Një projekt i propozuar nga Organizata Ekonomike dhe Financiare e Lidhjes së Kombeve parashikonte një bankë qendrore për Shqipërinë si një sipërmarrje bashkëpunuese të bashkësponsorizuar nga qeveri të ndryshme evropiane, me vetë Shqipërinë që zotëronte vetëm 10 përqind të kapitalit të saj aksionar. BANKA KOMBËTARE Me shpalljen e Republikës së Shqipërisë dhe konsolidimin e pushtetit nga njeriu i fortë Ahmed Zogu, u shfaqën kushtet që mundësuan krijimin e një infrastrukture financiare më të qëndrueshme, megjithëse me çmimin e varësisë së rëndë nga fuqitë e jashtme. Me përfshirjen e diplomatëve britanikë dhe veçanërisht italianë, më 15 mars 1925 u nënshkrua një konventë midis autoriteteve shqiptare të përfaqësuara nga Ministri i Jashtëm Mufid Libohova dhe bankës italiane Credito Italiano të udhëhequr nga Mario Alberti, duke vendosur kornizën për krijimin e Bankës Kombëtare të Shqipërisë, me seli në Romë dhe operacione në Shqipëri. Teksti u ratifikua më pas nga legjislatura shqiptare më 22 qershor 1925, duke lejuar që Banka Kombëtare e Shqipërisë të themelohej zyrtarisht në Romë më 2 shtator 1925. Konventa e marsit 1925 kishte përcaktuar që kapitali fillestar aksionar i Bankës Kombëtare do të mbahej nga një përzierje partnerësh italianë, shqiptarë, jugosllavë, zviceranë dhe belgë. Qëllimi i deklaruar ishte që interesat shqiptare të kontrollonin gjysmën e kapitalit prej 12.5 milionë frangash ari, por ata rezultuan se nuk kishin kapacitetin ose gatishmërinë për këtë. Si rezultat, interesat italiane përfunduan duke mbajtur më shumë se gjysmën e totalit. Konkretisht, banka u themelua me 100,000 aksione themeluesish, tërësisht në duar italiane dhe kryesisht të kontrolluara nga Credito Italiano, dhe 495,000 aksione të zakonshme të shpërndara midis investitorëve të ndryshëm. Këtu përfshiheshin Eqrem Vlora (11.7 për qind), Nexhat Pashë Vlora (10.5 për qind), Basler Handelsbank (10.1 për qind), një konsorcium jugosllav i Bankës Kooperative të Beogradit, Banka Serbe në Zagreb, Banka Adriatik-Danubian dhe Banka Serbo-Shqiptare (10.1 për qind), dhe Ajet Ligoboalis (10.1 për qind), dhe Ajet Ligoboalis (10.1 për qind) Banca Commerciale Italiana, Banca Nazionale di Credito, Banco di Roma dhe Massimo Aurelio (6.1 përqind secili), Vincenzo Azzolini dhe Banque Belge pour l'Étranger (5 përqind secila), me 35,000 aksionet e mbetura (7.1 përqind) kryesisht nga bankat më të vogla italiane. Në praktikë dhe pavarësisht emrit të saj, Banka Kombëtare e Shqipërisë ishte tërësisht jashtë kontrollit të autoriteteve shqiptare dhe është përshkruar si një "këmbanë vdekjeprurëse e vërtetë për çdo pavarësi të mëtejshme ekonomike të Shqipërisë". Selia e saj ligjore ishte në Romë dhe drejtohej nga një zyrtar italian, fillimisht ekonomisti Amedeo Gambino. Ky organizim u frymëzua nga precedenti i Bankës Shtetërore të Marokut, funksionet qendrore të së cilës u ndanë midis Parisit dhe Tanxherit. Në mënyrë të ngjashme, mbledhja themeluese e Bankës Kombëtare dhe mbledhjet pasuese të organit të saj drejtues (consiglio di amministrazione) u mbajtën në Romë, ku u transferuan rezervat e arit të qeverisë shqiptare. Reagimi politik kundër dominimit të huaj të Bankës Kombëtare u shfrytëzua nga Zogu për të lënë mënjanë Mufid Libohovën, një zyrtar të aftë të cilin ai e kishte parë si një rival të mundshëm dhe i cili u detyrua të tërhiqej nga jeta politike shqiptare. Selia romake e Bankës Kombëtare ndodhej në Piazza dell'Esedra, në qoshe me Via Nazionale dhe kështu jo shumë larg Bankës së Italisë. Në Shqipëri, zyrat e saj u hapën në Durrës më 29 nëntor 1925, në Shkodër më 1 nëntor 1926, në Vlorë më 15 nëntor 1926 dhe më pas në Berat, Elbasan, Korçë dhe Sarandë. Nën protektoratin italian të Shqipërisë (1939–1943), Banka Kombëtare vazhdoi aktivitetin e saj, por u përball me konkurrencën e shtuar tregtare nga Banco di Napoli dhe Banca Nazionale del Lavoro, të cilat zhvilluan operacionet e tyre në Shqipëri. Banka Kombëtare hapi një degë në Prizren, e cila më pas iu aneksua Shqipërisë. Ajo gjithashtu shqyrtoi zgjerimin e aktivitetit të saj në Mal të Zi, por ky projekt nuk u zbatua. Qëndrimi i saj monetar u bë shumë inflacionist: paraja e saj e emetuar në total, e cila kishte qenë 11.1 milionë franga në fund të vitit 1937 dhe 10.5 milionë në fund të vitit 1938, u rrit në 26.3 milionë në fund të vitit 1939, 80.2 milionë në fund të vitit 1940 dhe 108.4 milionë në fund të vitit 1941. Nën pushtimin gjerman të Shqipërisë që nga shtatori i vitit 1943, Banka Kombëtare vazhdoi të vepronte, por në kushte gjithnjë e më të vështira, dhe u detyrua nga pushtuesit të transferonte rezervat e saj të arit nga Roma në Berlin. BANKA SHTETËRORE Pas çlirimit të vendit nga pushtimi gjerman në fund të vitit 1944, operacionet në Shqipëri të Bankës Kombëtare u shtetëzuan më 13 janar 1945 dhe u riemëruan Banka e Shtetit Shqiptar. Entiteti juridik italian i Bankës Kombëtare u likuidua në vitin 1957. Banka e Shtetit fillimisht vepronte sipas një sistemi të rreptë monobankar, me një departament të brendshëm që merrej me kursimet me pakicë të krijuar në vitin 1949. Ky i fundit më pas u riemërua Instituti i Llogarive të Kursimit dhe Sigurimeve, ndërsa ende mbahej nga Banka e Shtetit. Më 1 janar 1970, u krijua një Bankë Bujqësore e veçantë, por mbeti brenda konceptit të një sistemi bankar me një nivel të vetëm. ——— Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Bank of Albania” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Bank_of_Albania), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bank_of_Albania&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi.