Arsimi në Shqipëri

Arsimi në Shqipëri për nivelet fillore, të mesme dhe të larta mbështetet kryesisht nga shteti. Viti akademik është shumë i ngjashëm me atë në Shtetet e Bashkuara, mësimi fillon pothuajse në shtator ose tetor dhe përfundon në qershor ose korrik. Gjuha e mësimdhënies është shqipja në të gjitha shkollat ​​publike. Arsimi zhvillohet në tre faza, siç janë arsimi fillor, i mesëm dhe ai parauniversitar. Ka rreth 5000 shkolla në të gjithë vendin. Arsimi fillor është i detyrueshëm nga klasa 1 deri në 9, por shumica e nxënësve vazhdojnë të paktën deri në arsimin e mesëm. Nxënësit duhet të kalojnë provimet e diplomimit në fund të vitit të 9-të dhe gjithashtu në fund të vitit të 12-të në mënyrë që të vazhdojnë arsimin e tyre. Viti akademik është i ndarë në dy semestra. Java shkollore fillon të hënën dhe mbaron të premten. 'Jetëgjatësia shkollore (nga arsimi fillor në arsimin e lartë)' në Shqipëri është 16 vjet. Kombi renditet i 25-ti nga 167 vende. Në vitin 2015, shkalla e përgjithshme e shkrim-leximit në Shqipëri ishte 98.7%; shkalla e shkrim-leximit tek meshkujt ishte 99.2% dhe shkalla e shkrim-leximit tek femrat ishte 98.3%. Iniciativa për Matjen e të Drejtave të Njeriut (HRMI) konstaton se Shqipëria po përmbush vetëm 87.4% të asaj që duhet të përmbushë për të drejtën për arsim bazuar në nivelin e të ardhurave të vendit. HRMI e analizon të drejtën për arsim duke parë të drejtat si për arsimin fillor ashtu edhe për atë të mesëm. Duke marrë në konsideratë nivelin e të ardhurave të Shqipërisë, kombi po arrin 86.3% të asaj që duhet të jetë e mundur bazuar në burimet (të ardhurat) e saj për arsimin fillor dhe 88.5% për arsimin e mesëm. PERIUDHA PARA-KOMUNISTE Deri në vitin 1945, shkalla e shkrim-leximit në vend u rrit në rreth 40%, dhe në fund të vitit 1946 shkalla e analfabetizmit ishte 60%. Kjo përqindje e ulët ishte kryesisht për shkak se shkollat ​​që përdornin gjuhën shqipe kishin qenë praktikisht shumë të pakta në numër në vend përpara se ky vend të bëhej zyrtarisht i pavarur në vitin 1912. Kjo për shkak se shqiptarët nuk e ndienin nevojën për një arsim masiv në gjuhën e tyre në sistemin shkollor për shkak se ata ishin kryesisht të punësuar si zyrtarë dhe mercenarë/ushtarë në Perandorinë Osmane dhe gjithashtu për shkak të fisnologjisë shqiptare. Megjithatë, gjatë gjysmës së dytë të shekullit të nëntëmbëdhjetë, veçanërisht gjatë periudhave të caktuara në periudhën e Abdul Hamidit II, sundimtarët osmanë kishin ndaluar përdorimin e gjuhës shqipe në shkolla. Turqishtja osmane flitej në shkollat ​​e pakta që i shërbenin popullsisë myslimane. Këto institucione ndodheshin kryesisht në qytete dhe qyteza të mëdha. Shkollat ​​për fëmijët e krishterë ortodoksë ishin nën mbikëqyrjen e Patriarkanës Ekumenike të Kostandinopojës. Mësuesit në këto shkolla zakonisht rekrutoheshin nga kleri ortodoks dhe gjuha e mësimdhënies ishte greqishtja. Shkolla e parë e njohur që përdorte shqipen në kohët moderne ishte një seminar françeskan që u hap në vitin 1861 në Shkodër, megjithëse ka përmendje të shkollave shqipe nga françeskanët që nga viti 1638 në Pdhanë. Nga viti 1880 deri në vitin 1910, disa patriotë shqiptarë, të cilët synonin të krijonin një ndjenjë ndërgjegjeje kombëtare, themeluan shkolla fillore në disa qytete dhe qyteza, kryesisht në jug, duke numëruar deri në një duzinë, por këto institucione u mbyllën nga autoritetet osmane në vitin 1905 për shkak të frikës së Sulltan Abdul Hamidit II se kjo mund të kishte shkaktuar një ndarje të shqiptarëve nga Perandoria Osmane. Ardhja e lëvizjes së Turqve të Rinj në vitin 1908 i motivoi patriotët shqiptarë të intensifikonin përpjekjet e tyre dhe në të njëjtin vit një grup intelektualësh u takuan në Manastir për të zgjedhur një alfabet shqip. Librat e shkruar në shqip para vitit 1908 kishin përdorur një përzierje alfabetesh, që përbëhej kryesisht nga kombinime të shkronjave latine, greke dhe turko-arabe. Pjesëmarrësit në takimin e Manastirit zhvilluan një alfabet të unifikuar bazuar në shkronjat latine. Një numër tekstesh shkollore u shkruan shpejt me alfabetin e ri dhe shkolla fillore shqipe u hapën në pjesë të ndryshme të vendit. Në vitin 1909, për të përmbushur kërkesën për mësues të aftë për të dhënë mësim në gjuhën amtare, u hap një shkollë normale në Elbasan. Por në vitin 1910, Turqit e Rinj, nga frika e shfaqjes së nacionalizmit shqiptar, i mbyllën të gjitha shkollat ​​që përdornin shqipen si gjuhë mësimi. Edhe pasi Shqipëria u bë e pavarur, shkollat ​​ishin të pakta në numër. Kushtet e paqëndrueshme politike të shkaktuara nga Luftërat Ballkanike dhe nga Lufta e Parë Botërore penguan zhvillimin e një sistemi të unifikuar arsimor. Kur shpërtheu Lufta e Parë Botërore (1914), arsimi shqip në Shqipëri ishte i pakët. Përveç institucioneve arsimore osmane, shkollat ​​lokale ishin kryesisht greke - dhe disa arumune - që flisnin: Megjithatë, fuqitë e huaja pushtuese hapën disa shkolla në zonat e tyre përkatëse të kontrollit, secila fuqi ofronte mësimdhënie në gjuhën e vet. Disa nga këto shkolla, veçanërisht ato italiane dhe franceze, vazhduan të funksiononin pas Luftës së Parë Botërore dhe luajtën një rol të rëndësishëm në futjen e metodave dhe parimeve arsimore perëndimore. Veçanërisht i rëndësishëm ishte Liceu Kombëtar i Korçës, në të cilin gjuha e mësimdhënies ishte frëngjishtja. Menjëherë pas krijimit të një qeverie kombëtare në vitin 1920, e cila përfshinte një ministri arsimi, u hodhën themelet për një sistem arsimor kombëtar. Shkolla fillore u hapën në qytete dhe në disa nga qytetet më të mëdha, dhe shkollat ​​italiane dhe franceze që ishin hapur gjatë Luftës së Parë Botërore u forcuan. Ndërkohë, u themeluan dy shkolla të rëndësishme amerikane: Shkolla Profesionale Amerikane në Tiranë, e themeluar nga Kryqi i Kuq Amerikan i të Rinjve në vitin 1921, dhe Shkolla Bujqësore Amerikane në Kavajë, e sponsorizuar nga Fondacioni i Lindjes së Afërt. Disa figura të ardhshme të partisë komuniste dhe qeverisë u arsimuan në shkollat ​​e huaja: Enver Hoxha u diplomua nga Liceu Kombëtar në vitin 1930, dhe Mehmet Shehu, i cili do të bëhej kryeministër, përfundoi studimet në Shkollën Profesionale Amerikane në vitin 1932. Në vitet 1920, periudha kur u hodhën themelet e shtetit modern shqiptar, u bë një përparim i konsiderueshëm drejt zhvillimit të një sistemi arsimor vërtet shqiptar. Në vitin 1922, me kërkesën e intelektualëve të Shkodrës, u themelua gjimnazi i parë shtetëror laik, i njohur si "Gjimnazi i Shtetit", i njohur më vonë si Gjimnazi "28 Nëntori". Në vitin 1933, Kushtetuta Mbretërore u ndryshua për ta bërë arsimimin e qytetarëve një të drejtë ekskluzive të shtetit. Të gjitha shkollat ​​në gjuhë të huaja, përveç Shkollës Bujqësore Amerikane, ose u mbyllën ose u shtetëzuan. Ky veprim kishte për qëllim të ndalonte përhapjen e shpejtë të shkollave të sponsorizuara drejtpërdrejt nga qeveria italiane, veçanërisht midis katolikëve romakë në veri. ——— Burimi: ky artikull është përkthyer dhe përshtatur nga artikulli “Education in Albania” në Wikipedia anglisht (https://en.wikipedia.org/wiki/Education_in_Albania), shkruar nga kontribuesit e Wikipedia-s (https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Education_in_Albania&action=history), i publikuar nën licencën CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.sq). Ky përkthim shpërndahet me të njëjtën licencë. Përkthimi është bërë automatikisht dhe mund të përmbajë pasaktësi. Foto: Sailko, CC BY-SA 4.0, nëpërmjet Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tirana,_palazzo_dell%27universit%C3%A0_02.JPG).